Fosfatlar (E338–E452)

Fosfatlar nedir, ne işe yarar?

Fosfor, kemik ve dişlerin yapısında bulunan ve vücut için gerekli bir mineraldir; et, süt ürünleri, baklagiller ve tahıllarda doğal olarak bulunur. Gıda katkısı olarak kullanılan fosfatlar ise fosforik asit (E338), sodyum, potasyum ve kalsiyum fosfatlar (E339–E341), difosfatlar (E450), trifosfatlar (E451) ve polifosfatlardır (E452).

Gıdada nem tutar, proteinleri bağlar, asitliği düzenler ve hamurun kabarmasına yardım eder. Temizlik ürünlerinde ise sudaki kalsiyum ve magnezyumu bağlayarak suyu yumuşatır ve deterjanın daha etkili çalışmasını sağlar.

Hangi ürünlerde bulunur?

• Sucuk, salam, sosis ve işlenmiş et ürünleri (su tutma ve doku için)
• Eritme peyniri, üçgen peynir ve peynir soslarında (eritme tuzu olarak)
• Kola türü içecekler (fosforik asit)
• Kabartma tozu, hazır kek karışımları ve bazı dondurulmuş deniz ürünleri
• Bazı bulaşık makinesi deterjanları, endüstriyel temizleyiciler ve kireç önleyiciler

Gıdada zararlı mı?

EFSA, fosfatları 2019'da yeniden değerlendirerek fosfor cinsinden bir grup kabul edilebilir günlük alım değeri belirlemiştir ve sağlıklı kişilerde izin verilen kullanımın güvenli olduğunu belirtmiştir. Ancak bazı tüketicilerin, özellikle işlenmiş gıdaları çok tüketen çocukların bu değere yaklaşabileceğine dikkat çekmiştir.

Önemli bir ayrıntı şudur: Katkı olarak eklenen inorganik fosfatlar, gıdalarda doğal olarak bulunan fosfora göre çok daha yüksek oranda emilir. Sağlıklı böbrekler fazla fosforu atabilir; ancak kronik böbrek hastalarında kandaki fosfor yükselir ve bu durum kemik ve damar sağlığını olumsuz etkileyebilir. Bu kişilerde toplam fosfor alımının takip edilmesi tedavinin bir parçasıdır.

Temizlik ürünlerinde zararlı mı?

Deterjanlardaki fosfatlar (örneğin sodyum tripolifosfat) insanlar için düşük toksisiteye sahiptir; tahriş, ürünün genel bazikliğinden kaynaklanır. Asıl sorun çevreseldir: Atık suyla göl ve denizlere ulaşan fosfor, algleri aşırı besleyerek ötrofikasyona, yani suyun oksijeninin azalmasına ve balık ölümlerine yol açabilir.

Bu nedenle AB, ev tipi çamaşır deterjanlarında ve bulaşık makinesi deterjanlarında fosfat ve toplam fosfor miktarını yasal olarak sınırlamıştır. Üreticiler fosfatın yerine zeolitler, sitratlar ve başka su yumuşatıcılar kullanmaktadır.

Kimler dikkat etmeli?

• Kronik böbrek hastaları: Etiketteki fosfat katkılarını (E338–E452) tanımak, diyetisyenle birlikte fosfor kontrolü için çok faydalıdır.
• İşlenmiş gıdayı sık tüketen çocuklar ve gençler: Kola, işlenmiş et ve eritme peyniri yoluyla toplam fosfat alımı artabilir.

Etikette gördüğünüzde ne yapmalı?

Sağlıklı bir kişi için ara sıra tüketilen fosfatlı bir ürün endişe kaynağı değildir. Böbrek hastalığınız varsa etiketlerde “fosfat”, “fosforik asit” veya E338–E452 kodlarını arayabilir, diyetinizi doktorunuz ve diyetisyeninizle planlayabilirsiniz. Temizlik ürünlerinde ise “fosfat içermez” ibaresini tercih etmek çevre için olumlu bir adımdır; ev içinde kireç sökmek için sitrik asit iyi bir alternatiftir.