Nonilfenol Etoksilatlar (NPE)

Nonilfenol etoksilat nedir, ne işe yarar?

NPE'ler, nonilfenol adlı maddenin etilen oksitle tepkimeye sokulmasıyla elde edilen noniyonik yüzey aktif maddelerdir. Yağ ve kiri çözmede çok etkili, ucuz ve sert suda bile iyi çalışan maddeler oldukları için geçmişte deterjanlarda, endüstriyel temizleyicilerde, tekstil ve deri işlemede yaygın olarak kullanıldılar.

Günümüzde deterjan formüllerinde yerlerini büyük ölçüde yağ alkolü etoksilatları ve glukozitler gibi daha kolay parçalanan noniyonik maddeler almıştır.

Hangi ürünlerde bulunabilir?

• Eski formüllü veya AB dışı kaynaklı endüstriyel temizleyiciler
• Bazı ithal veya etiket bilgisi yetersiz ucuz deterjanlar
• Tekstil üretiminde kullanılan işlem kimyasalları (giysilerde kalıntı olarak)
• Bazı boya, tarım ilacı ve endüstriyel formüller

Etikette "nonilfenol etoksilat", "nonylphenol ethoxylate", "NPE" veya "nonoxynol" olarak geçebilir. Pek çok deterjan etiketinde ise yalnızca "noniyonik yüzey aktif madde" yazar; bu genel ifade tek başına NPE anlamına gelmez, günümüzde çoğunlukla daha güvenli alternatifleri anlatır.

Zararlı mı? Bilimsel değerlendirme

NPE'lerin kendileri de sucul canlılar için zararlıdır; ancak asıl endişe, atık suda ve arıtma tesislerinde nonilfenole parçalanmalarıdır. Nonilfenol suda ve tortuda kalıcıdır, canlılarda birikebilir ve östrojen hormonunu taklit ederek balık gibi sucul canlıların üremesini etkileyebilir.

Bu nedenle nonilfenol, AB'de REACH kapsamında çevre için hormon bozucu özellikleri nedeniyle çok yüksek önem arz eden madde (SVHC) olarak tanımlanmıştır. Nonilfenol ve etoksilatlarının deterjanlarda ve birçok temizlik uygulamasında %0,1'i aşan derişimlerde kullanımı AB'de kısıtlanmıştır; ithal tekstil ürünlerindeki kalıntılar için de ayrı bir kısıtlama bulunmaktadır.

Kullanıcı açısından, seyreltik ürünle kısa temas cilt ve göz tahrişi düzeyinde kalır. İnsan sağlığı üzerindeki hormon bozucu etkiler hakkındaki kanıtlar çevresel etkiler kadar net değildir; ancak düzenleyici kurumlar kalıcılık ve sucul toksisite nedeniyle maruziyetin en aza indirilmesi gerektiği görüşündedir.

Etikette gördüğünüzde ne yapmalı?

• Ev temizliği için NPE içermeyen, içerik listesi açık yazılmış ürünleri tercih edebilirsiniz.
• Etiketinde içerik bilgisi olmayan veya yalnızca yabancı dilde etiketli ucuz endüstriyel ürünlere karşı temkinli olun.
• Yeni tekstil ürünlerini ilk kullanımdan önce yıkamak, üretimden kalan kimyasal kalıntıları azaltmaya yardımcı olur.
• Kalan ürünü kanalizasyona bol miktarda dökmek yerine yerel atık toplama kurallarına göre bertaraf edin.

Benzer temizlik gücü sunan ve kolay parçalanan alternatifler arasında koko glukozit gibi glukozitler ve deterjanlarda yaygın kullanılan LAS sayılabilir.