Dietil Ftalat (DEP)

Dietil ftalat nedir, ne işe yarar?

Ftalatlar, ftalik asitten türetilen bir kimyasal ailesidir. Büyük moleküllü olanlar (DEHP gibi) plastiği yumuşatmak için kullanılırken, küçük moleküllü dietil ftalat daha çok çözücü ve sabitleyici olarak işe yarar: koku moleküllerini çözer, buharlaşmalarını yavaşlatır ve kokunun daha uzun süre hissedilmesini sağlar. Ayrıca bazı ürünlerde alkolü içilemez hale getiren denatüre edici olarak da kullanılır.

Hangi ürünlerde bulunur?

• Parfüm, deodorant ve kokulu vücut losyonları
• Oda kokuları, sprey koku gidericiler ve kokulu mumlar
• Bazı oje ve saç spreyleri
• Kokulu deterjan ve yumuşatıcılar

Etikette her zaman ayrıca yazmaz; çoğu zaman “Parfum” veya “Fragrance” başlığı altında gizli kalabilir. Bu nedenle kokulu ürünlerde varlığını etiketten anlamak her zaman mümkün değildir.

Zararlı mı? Bilimsel değerlendirme

AB'nin bilimsel komitesi, DEP'in kozmetiklerde mevcut kullanım düzeylerinde güvenli olduğu sonucuna varmıştır ve madde AB'de kozmetikte yasaklı değildir. DEP, AB'de üreme için toksik (CMR) olarak sınıflandırılan ftalatlar arasında da yer almaz.

Buna karşılık dibütil ftalat (DBP) ve di(2-etilheksil) ftalat (DEHP) gibi bazı ftalatlar, üreme sistemine zararlı olabilecekleri için AB'de kozmetik ürünlerde yasaklanmıştır; oyuncak ve çocuk eşyalarında da kısıtlıdır. Türkiye'nin kozmetik mevzuatı bu yasaklarla uyumludur.

İnsan çalışmalarında idrarda ölçülen ftalat metabolitleriyle bazı hormonal ve gelişimsel sonuçlar arasında ilişkiler bildirilmiştir; ancak bu çalışmalar neden-sonuç ilişkisini kanıtlamaz ve sonuçlar tutarlı değildir. Bilimsel tartışma sürdüğü için uzmanlar gereksiz maruziyetin azaltılmasını önermektedir.

Oda kokularında neden daha dikkatli olmalı?

Parfümü cilde birkaç fıs sıkarız; oda kokusu ise saatlerce kapalı bir alanda havaya madde yayar. Böylece ftalatlar ve diğer uçucu koku bileşenleri solunum yoluyla sürekli alınabilir. Bu yüzden uygulamada temizlik/ev ürünleri kategorisinde DEP daha yüksek bir aralıkla değerlendirilir.

Kimler dikkat etmeli?

• Hamileler: Ftalatlarla ilgili tartışmanın odak noktası gelişim dönemidir; kokusuz ürünler tercih edilebilir.
• Bebek ve küçük çocuğu olanlar: Çocuk odalarında sürekli oda kokusu kullanmamak iyi bir alışkanlıktır.
• Astım veya koku hassasiyeti olanlar: Oda kokuları ftalattan bağımsız olarak da şikâyetleri artırabilir.

Etikette gördüğünüzde ne yapmalı?

Parfümlü bir kozmetikte DEP görmek tek başına alarm nedeni değildir. Maruziyeti azaltmak isterseniz “phthalate-free” (ftalatsız) ibareli veya kokusuz ürünleri seçebilir, oda kokusu yerine düzenli havalandırmayı tercih edebilirsiniz. Kokulu ürünlerdeki alerjen maddeler için parfüm sayfasına da göz atabilirsiniz.