Polisorbat 80 (E433)

Polisorbat 80 nedir, ne işe yarar?

Polisorbat 80, sorbitol (bir şeker alkolü) ve oleik asidin (zeytinyağında bol bulunan bir yağ asidi) etilen oksitle tepkimeye sokulmasıyla üretilir. Ortaya çıkan molekülün bir ucu suyu, diğer ucu yağı sever. Bu sayede yağ ve su fazlarının ayrışmasını önler, ürüne pürüzsüz ve homojen bir doku verir.

Gıdada dondurmanın kremsi kalmasına ve buz kristali oluşumunun azalmasına, soslarda yağın ayrışmamasına yardımcı olur. Kozmetikte esansiyel yağları ve parfümü suda çözmek (çözündürücü) için kullanılır.

Hangi ürünlerde bulunur?

• Dondurma, krem şanti, hazır soslar ve bazı unlu mamuller
• Sakız ve bazı şekerlemeler
• Tonik, misel su, yüz temizleyiciler ve kremler
• Bazı ilaçlar, vitamin damlaları ve aşılar (yardımcı madde olarak)

Zararlı mı? Bilimsel değerlendirme

EFSA, polisorbatları (E432–E436) yeniden değerlendirmiş, grup için bir kabul edilebilir günlük alım (ADI) belirlemiş ve izin verilen kullanımlarda güvenlik endişesi görmemiştir. Türkiye'de E433, AB ile uyumlu mevzuat kapsamında belirli gıdalarda ve sınırlı miktarlarda kullanılabilir.

Tartışmanın odağı bağırsaklardır. 2015'ten bu yana yayımlanan bazı fare çalışmalarında, polisorbat 80 ve karboksimetilselüloz gibi emülgatörlerin bağırsak florasını değiştirebildiği ve yatkın hayvanlarda düşük düzeyli bağırsak iltihabını artırabildiği gösterilmiştir. Bu deneylerde kullanılan dozların insan beslenmesine ne ölçüde karşılık geldiği ve sonuçların insanlara aktarılıp aktarılamayacağı henüz net değildir; konuyla ilgili insan çalışmaları sürmektedir.

Kozmetikte polisorbat 80, bağımsız değerlendirmelerde güvenli bulunmuştur. Etoksilasyonla üretildiği için eser miktarda 1,4-dioksan kalıntısı içerebilir; saygın üreticiler bunu arıtma ile en aza indirir.

Kimler dikkat etmeli?

• İltihabi bağırsak hastalığı (Crohn, ülseratif kolit) olanlar: Bazı uzmanlar emülgatör içeren ultra işlenmiş gıdaların sınırlanmasını önerir; beslenme planı için doktora danışılabilir.
• Polisorbat alerjisi olanlar: Çok nadir de olsa, özellikle ilaç ve aşılardaki polisorbatlara karşı aşırı duyarlılık bildirilmiştir.
• Hassas ciltliler: Kozmetikte nadiren tahriş görülebilir.

Etikette gördüğünüzde ne yapmalı?

Kozmetikte polisorbat 80 görmek endişe verici değildir. Gıdada ise E433 genellikle ultra işlenmiş ürünlerin göstergesidir; bu ürünleri ara sıra tüketmek sorun değildir, ancak beslenmenin temelini oluşturmamaları önerilir. Benzer görevdeki diğer katkılar için lesitin, mono ve digliseritler ve karragenan sayfalarına bakabilirsiniz.