Benzofenon-3 (Oksibenzon)

Benzofenon-3 nedir, ne işe yarar?

Benzofenon-3, benzofenon ailesinden bir organik bileşiktir. Ultraviyole ışınlarını, özellikle UVB ve kısa dalga UVA bölgesini emerek ısıya dönüştürür; böylece cildin güneş yanığına karşı korunmasına yardım eder.

Bazı ürünlerde ise cildi korumak için değil, ürünün kendisini ışıktan korumak amacıyla çok düşük oranda eklenir. Bu sayede şeffaf ambalajdaki parfüm veya renkli kozmetiklerin rengi ve kokusu daha uzun süre bozulmaz.

Hangi ürünlerde bulunur?

• Güneş kremleri, güneş spreyleri ve güneş losyonları
• SPF içeren nemlendiriciler, fondötenler ve dudak koruyucular
• Şeffaf ambalajlı parfümler ve bazı saç bakım ürünleri (ürün koruyucu olarak)

Etikette Benzophenone-3 veya Oxybenzone olarak yazılır. Son yıllarda pek çok üretici bu filtreyi formüllerinden çıkarmıştır; bu nedenle eskisi kadar sık görülmez.

Zararlı mı? Bilimsel değerlendirme

Benzofenon-3'ün tartışılmasının başlıca nedeni, cilde sürüldüğünde bir kısmının vücuda emilebilmesidir. Laboratuvar ve hayvan çalışmalarında zayıf hormon benzeri (endokrin) etkiler gözlenmiş, bu nedenle madde AB'nin olası endokrin bozucular için öncelikli inceleme listesine alınmıştır.

Avrupa Komisyonu'nun bağımsız bilim komitesi SCCS, değerlendirmesi sonucunda benzofenon-3'ü yalnızca belirli üst sınırlar altında güvenli bulmuştur. AB'de bu doğrultuda izin verilen oran düşürülmüş; yüz, el ve dudak ürünlerine göre vücut ürünleri (spreyler dahil) için daha da sıkı bir sınır getirilmiş, bu ürünlerin etiketine de "Benzofenon-3 içerir" uyarısı zorunlu hale gelmiştir. Türkiye'deki kozmetik mevzuatı AB ile uyumlu olduğundan aynı sınırlar burada da geçerlidir.

ABD'de FDA, benzofenon-3 dahil birçok kimyasal filtrenin güvenliği konusunda üreticilerden ek veri talep etmiştir. Bunun anlamı maddenin zararlı olduğunun kanıtlandığı değil, güvenlik verisinin günümüz standartlarına göre tamamlanmasının istenmesidir. İnsanlarda gerçek kullanım koşullarında ciddi hormon etkisi gösterilmiş değildir; konu bilimsel olarak açık kabul edilir.

Alerji ve çevre etkisi

Benzofenon-3, güneş ışığıyla birlikte ortaya çıkan fotoalerjik reaksiyonlara yol açabilen filtrelerin başında gelir. Kızarıklık, kaşıntı ve egzama benzeri döküntüler genellikle güneşe çıkılan bölgelerde görülür.

Ayrıca mercan resifleri üzerindeki olası olumsuz etkisi nedeniyle bazı turistik bölgelerde benzofenon-3 içeren güneş kremlerinin satışı kısıtlanmıştır. Bu kısıtlamalar insan sağlığından çok deniz ekosistemiyle ilgilidir.

Kimler dikkat etmeli?

• Hamileler ve emzirenler: Emilim konusundaki belirsizlik nedeniyle bu dönemde mineral filtreli ürünleri tercih etmek isteyebilirsiniz; aklınıza takılanları doktorunuza danışabilirsiniz.
• Bebekler ve küçük çocuklar: Vücut yüzeyleri oransal olarak büyük olduğu için çocuklara özel, mineral filtreli ürünler sık tercih edilir.
• Daha önce güneş kremine karşı döküntü yaşamış olanlar: Fotoalerji öyküsü varsa bu filtreden kaçınmak mantıklıdır.

Etikette gördüğünüzde ne yapmalı?

Güneşten korunmak, olası bir filtre riskinden çok daha önemlidir; bu yüzden elinizdeki ürünü bırakıp güneş kremi kullanmamak doğru bir seçim olmaz. Alternatif arıyorsanız çinko oksit veya titanyum dioksit gibi mineral filtrelerle ya da daha yeni nesil kimyasal filtrelerle hazırlanmış ürünlere bakabilirsiniz.