Sodyum Benzoat (E211)

Sodyum benzoat nedir, ne işe yarar?

Sodyum benzoat, benzoik asidin sodyum tuzudur. Benzoik asit doğal olarak kızılcık, tarçın ve bazı fermente süt ürünlerinde de bulunur. Asidik ortamda (düşük pH) benzoik aside dönüşerek küf, maya ve bazı bakterilerin üremesini engeller. Bu nedenle özellikle gazlı içecekler, meyve suları, turşu ve soslar gibi asitli ürünlerde etkilidir.

Hangi ürünlerde bulunur?

• Gazlı içecekler, meyve aromalı içecekler ve şuruplar
• Ketçap, mayonez, salata sosları, turşu ve zeytin
• Reçel, marmelat ve bazı hazır tatlılar
• Şampuan, duş jeli, nemlendirici ve ağız bakım ürünleri
• Bazı şurup halindeki ilaçlar

Zararlı mı? Bilimsel değerlendirme

EFSA, benzoik asit ve tuzlarını yeniden değerlendirmiş ve bir kabul edilebilir günlük alım (ADI) değeri belirlemiştir. Yetişkinlerin çoğu bu sınırın oldukça altında kalır; ancak bol miktarda gazlı içecek tüketen bazı çocuklarda sınıra yaklaşılabileceği belirtilmiştir. Türkiye'de E211, AB ile uyumlu mevzuat çerçevesinde yalnızca izin verilen gıdalarda ve belirli miktarlarda kullanılabilir.

Kozmetikte sodyum benzoat, AB'de izin verilen koruyucular arasındadır ve ürün türüne göre üst sınırlarla kullanılır. Cilt tahrişi nadirdir.

C vitaminiyle benzen oluşumu

Sodyum benzoat, aynı içecekte askorbik asit (C vitamini) ile birlikte bulunduğunda, özellikle sıcaklık ve ışık etkisiyle az miktarda benzen oluşabilir. Benzen, IARC tarafından insanlarda kanserojen (Grup 1) olarak sınıflandırılan bir maddedir. Bu konu 2000'li yıllarda gündeme gelmiş, ABD'de FDA'nın yaptığı testlerde ürünlerin büyük çoğunluğunda benzenin çok düşük ya da saptanamayan düzeyde olduğu görülmüş ve üreticiler formüllerini buna göre düzenlemiştir.

Pratik öneri basittir: Sodyum benzoat ve C vitamini birlikte içeren içecekleri güneşte, sıcak arabada veya uzun süre sıcak ortamda bekletmeyin.

Çocuklarda hiperaktivite tartışması

İngiltere'de yapılan bir çalışmada, bazı yapay renklendiricilerle birlikte sodyum benzoat içeren karışımların bazı çocuklarda hiperaktif davranışı artırabileceği bildirilmiştir. Ardından AB, söz konusu renklendiricileri içeren ürünlere uyarı yazısı zorunluluğu getirmiştir; bu uyarı sodyum benzoatın kendisi için değil, tartrazin gibi renklendiriciler içindir. Sodyum benzoatın tek başına etkisi net değildir.

Etikette gördüğünüzde ne yapmalı?

Kozmetikte sodyum benzoat görmek kaygı verici değildir. Gıdada ise tek bir ürün sorun değildir; asıl önemli olan, E211 içeren şekerli içeceklerin ne sıklıkla tüketildiğidir. Özellikle çocuklar için su ve sade içecekleri öne çıkarmak hem katkı maddesi hem de şeker alımını azaltır. Benzer görevdeki koruyucu potasyum sorbat gıdada biraz daha düşük riskle değerlendirilir.