Tartrazin (E102)

Tartrazin nedir, ne işe yarar?

Tartrazin, petrokimyasal kökenli, suda çözünen limon sarısı bir renklendiricidir. Kimyasal olarak, yapısında azo bağı (-N=N-) bulunan azo boyaları grubuna girer. Ucuz, ışığa ve ısıya dayanıklı olduğu için uzun yıllardır yaygın biçimde kullanılmaktadır.

Gıdadaki tek görevi görünüştür: Ürünü daha canlı ve çekici göstermek. Tat, besin değeri veya raf ömrü üzerinde bir katkısı yoktur. Mavi renklendiricilerle karıştırılarak yeşil tonlar elde etmek için de kullanılır.

Hangi ürünlerde bulunur?

• Şekerleme, jöle, lolipop ve renkli draje şekerler
• Aromalı gazlı içecekler, toz içecekler ve meşrubatlar
• Puding, hazır tatlı ve pasta süslemeleri
• Bazı cips çeşnileri, soslar ve hazır çorbalar
• İlaç kapsülleri ve kozmetik ürünler (kozmetikte CI 19140 olarak)

Zararlı mı? Bilimsel değerlendirme

Tartrazinin tartışılmasının ana nedeni, 2007'de İngiltere'de yapılan ve “Southampton çalışması” olarak bilinen araştırmadır. Bu çalışmada bazı sentetik renklendiricilerle bir koruyucunun karışımını içeren içecekler, çocukların bir kısmında hiperaktif davranışları artırmıştır. Etkinin büyüklüğü ve hangi maddeden kaynaklandığı net olarak ayrılamamıştır; EFSA bu nedenle kanıtı sınırlı bulmuş, ancak AB yine de ihtiyatlı bir yol izlemiştir.

Sonuç olarak AB mevzuatı ve buna uyumlu Türk Gıda Kodeksi, aşağıdaki altı renklendiriciden birini içeren gıdalarda, renklendiricinin adı veya E numarasıyla birlikte, çocukların aktivite ve dikkati üzerinde olumsuz etkileri olabileceğini belirten bir uyarının yazılmasını zorunlu tutar.

• E102 Tartrazin (sarı)
• E104 Kinolin sarısı (azo değil, kinolin boyası)
• E110 Gün batımı sarısı / Sunset Yellow FCF (turuncu)
• E122 Azorubin / Karmoisin (kırmızı)
• E124 Ponso 4R (kırmızı)
• E129 Allura kırmızısı (kırmızı)

Tartrazin ayrıca az sayıda kişide kurdeşen (ürtiker), kaşıntı veya astım belirtilerinde artış gibi duyarlılık reaksiyonlarıyla ilişkilendirilmiştir. Aspirine duyarlı kişilerde bu riskin daha yüksek olabileceği öne sürülmüş, ancak bu ilişki tartışmalıdır. EFSA, yeniden değerlendirmesinde mevcut günlük alım değerini korumuş ve normal tüketimde bu değerin aşılmasının olası olmadığını belirtmiştir.

Kimler dikkat etmeli?

• Çocuklar, özellikle dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) olanlar: Bazı aileler renklendiricileri azaltmanın faydalı olduğunu gözlemler; bu konuyu çocuk doktorunuzla konuşabilirsiniz.
• Kurdeşen veya aspirin duyarlılığı olanlar: Renkli gıdalardan sonra tekrarlayan şikâyetler yaşıyorsanız doktorunuza danışabilirsiniz.
• Astımlılar: Nadiren de olsa belirtileri tetikleyebileceği bildirilmiştir.

Etikette gördüğünüzde ne yapmalı?

Etikette E102 veya “tartrazin” ve yanında dikkat uyarısı görürseniz, bu ürünü özellikle çocuklar için seyrek tüketilecek bir ürün olarak değerlendirmek makul bir yaklaşımdır. Birçok üretici artık zerdeçal (kurkumin, E100), beta karoten (E160a) veya aspir gibi doğal kaynaklı renklendiricilere geçmiştir. Renk vermek dışında bir işlevi olmadığı için tartrazinli bir ürünü bırakmak beslenmenizden hiçbir şey eksiltmez.