Sodyum Laureth Sülfat (SLES)
SLES, şampuan, duş jeli, sıvı sabun ve bulaşık deterjanlarında en sık kullanılan köpürtücü yüzey aktif maddedir. Akrabası SLS'e göre cilde daha yumuşaktır ve durulanan ürünlerde güvenli kabul edilir. Gündemdeki asıl konu, üretimden kalabilen eser miktardaki 1,4-dioksan kalıntısıdır; bu kalıntı düzenli üreticilerde arıtmayla en aza indirilir.
Risk aralığı
1 en düşük, 10 en yüksek risk. Aralık; maddenin miktarına, ürünün durulanıp durulanmadığına ve kullanım şekline göre değişir. Temiz İçerik uygulaması da aynı aralıkları kullanır.
Durulanan ürünlerde genellikle düşük tahriş potansiyeliyle aralığın alt ucunda kalır; çok hassas veya egzamalı ciltte ve yüksek konsantrasyonda üst uca yaklaşır.
Bulaşık ve yüzey temizleyicilerinde seyreltilmiş halde ve kısa süre temas eder; uzun süreli ıslak elle çalışmada kuruluk yapabilir, eldiven bunu önler.
SLES nedir, ne işe yarar?
Sodyum laureth sülfat, hindistancevizi veya palm çekirdeği yağından elde edilen lauril alkolün önce etoksilasyon (etilen oksitle tepkimeye sokulma), ardından sülfatlama işleminden geçirilmesiyle üretilen anyonik bir yüzey aktif maddedir. Adındaki “eth” bu etoksilasyon basamağını anlatır.
Görevi SLS ile aynıdır: kiri ve yağı suda çözünür hale getirmek, bol ve kremsi köpük oluşturmak. Etoksilasyon molekülü büyüttüğü için SLES cilde daha az nüfuz eder ve tahriş potansiyeli belirgin biçimde daha düşüktür. Bu yüzden günümüzde çoğu şampuan ve duş jelinde SLS yerine SLES tercih edilir.
Hangi ürünlerde bulunur?
- Şampuan, duş jeli, sıvı el sabunu ve banyo köpükleri
- Bebek şampuanları dışındaki çoğu saç ve vücut temizleyicisi
- Bulaşık deterjanları, yüzey ve cam temizleyiciler
- Bazı sıvı çamaşır deterjanları
Etikette çoğunlukla Aqua'dan hemen sonra gelir ve sıklıkla daha yumuşak bir yardımcı yüzey aktif olan kokamidopropil betain ile birlikte kullanılır; bu ikili hem köpüğü artırır hem tahrişi azaltır.
Zararlı mı? Bilimsel değerlendirme
Bağımsız Kozmetik İçerik Değerlendirme Paneli (CIR), alkil eter sülfatları tahriş etmeyecek şekilde formüle edildiğinde kozmetikte güvenli bulmuştur. Saf madde yüksek konsantrasyonda göz ve cildi tahriş eder; ancak ürünlerde seyreltilmiş halde bulunur ve kısa sürede durulanır.
SLES'in kanser yaptığına dair iddialar doğrudan maddenin kendisine değil, etoksilasyon sırasında yan ürün olarak oluşabilen 1,4-dioksan kalıntısına dayanır. 1,4-dioksan IARC tarafından 2B grubunda (insanlarda kanserojen olabilir; kanıt sınırlı) sınıflandırılmıştır. AB'de kozmetiklere bilerek eklenmesi yasaktır; teknik olarak kaçınılmaz eser kalıntılar ise üreticinin güvenlik değerlendirmesiyle kontrol altında tutulur ve vakum sıyırma gibi yöntemlerle en aza indirilir.
Kısacası, düzenli üretilmiş ve durulanan bir üründe SLES için ciddi bir sağlık endişesi öngörülmez. Bazı kişilerde kuruluk ve hafif tahriş görülebilir; bu da çoğunlukla sık yıkama ve hassas ciltle ilgilidir.
Kimler dikkat etmeli?
- Atopik dermatiti veya çok kuru cildi olanlar: Daha yumuşak olsa da SLES de cilt yağlarını uzaklaştırır; uzun duş ve sık yıkamada kuruluk artabilir.
- Boyalı, kıvırcık veya kolay kırılan saçı olanlar: Güçlü temizleme saçı kuru hissettirebilir; sülfatsız ürünler daha konforlu olabilir.
- Gözle temas: Göze kaçtığında yanma yapar; bol suyla durulamak yeterlidir.
Etikette gördüğünüzde ne yapmalı?
Cildinizde bir sorun yoksa SLES içeren bir şampuan veya duş jelinden vazgeçmeniz gerekmez. Kuruluk ya da kaşıntı yaşıyorsanız formülde betain veya koko glukozit gibi daha yumuşak yüzey aktiflerin bulunduğu ya da tamamen sülfatsız ürünleri deneyebilirsiniz. Temizlik yaparken eldiven kullanmak, SLES dahil tüm deterjanların ellerdeki kurutucu etkisini büyük ölçüde azaltır.
Sık sorulanlar
SLES mi daha zararlı, SLS mi?
Tahriş açısından SLS daha güçlüdür; SLES etoksilasyon sayesinde cilde daha yumuşaktır. SLES'e özgü konu ise eser 1,4-dioksan kalıntısıdır ve bu kalıntı üretimde arıtmayla en aza indirilir.
SLES kansere neden olur mu?
SLES'in kendisi kanserojen olarak sınıflandırılmamıştır. Tartışma, eser düzeydeki 1,4-dioksan kalıntısıyla ilgilidir; düzenli üretilen ürünlerde bu düzeyler çok düşüktür.
SLES saç dökülmesine yol açar mı?
Bunu destekleyen bilimsel bir kanıt yoktur. Güçlü temizleyiciler saçı kuru ve kırılgan hissettirebilir, ancak saç kökünü etkileyerek dökülmeye neden olduğu gösterilmemiştir.
Kaynaklar
Güncelleme: 2026-10-11 · Nasıl puanlıyoruz?
Bu sayfa genel bilgilendirme içindir ve kişisel tıbbi tavsiye değildir. Ürünün kendi etiketindeki uyarılar ve bir sağlık uzmanının önerisi her zaman önceliklidir.