İçindekiler listesindeki sıralama ne anlatır? Kozmetik ve gıdada oran tahmini

Temel kural: çoktan aza

Hem kozmetik hem gıda mevzuatında temel kural aynıdır: İçerikler, ürüne katılan ağırlıkça miktara göre azalan sırayla yazılır. Yani listenin ilk maddesi, üründe en çok bulunan maddedir. Türkiye'deki kurallar bu konuda AB ile uyumludur.

Bu kural, ürünün genel yapısını hızla anlamanızı sağlar. Bir yüz kreminde ilk sıralarda su, gliserin ve hafif yağlar varsa nemlendirici bir krem; bir bisküvide ilk sıralarda un, şeker ve palm yağı varsa, ürünün büyük kısmının bu üçünden oluştuğu anlaşılır.

Ancak sıralama bir oran bilgisi değildir. İlk madde %80 de olabilir, %30 da. İkinci ve üçüncü maddeler arasındaki fark da çok büyük veya çok küçük olabilir. Sıralama size “daha çok” ve “daha az” bilgisini verir, “ne kadar” bilgisini değil.

Kozmetikte “aqua” neden hep başta?

Krem, losyon, şampuan ve tonik gibi ürünlerin çoğu su bazlıdır. Bu ürünlerde su, toplam ağırlığın büyük bir kısmını oluşturduğu için neredeyse her zaman listenin ilk sırasında yer alır ve INCI adıyla Aqua (bazen Water veya Aqua/Water) olarak yazılır.

Bu, ürünün “sulandırılmış” olduğu anlamına gelmez. Su, diğer maddeleri çözen, taşıyan ve cilde yayılmasını sağlayan temel ortamdır. Su içermeyen ürünler (yağlar, balmlar, bazı serumlar, toz ürünler) ise doğrudan bir yağ, vaks veya tozla başlar. Bazı ürünlerde su yerine aloe vera suyu veya çiçek suyu kullanılır; bunlar da genellikle çok yüksek oranda su içerir.

Su bazlı ürünlerde listenin ikinci ve üçüncü sıralarında genellikle ürünün türünü belirleyen maddeler yer alır. Bir şampuanda bu yüzey aktif madde, bir nemlendiricide gliserin veya bir yağ, bir tonikte ise alkol ya da bir bitki suyu olabilir. Bu nedenle ilk birkaç maddeye bakmak, ürünün ne tür bir ürün olduğunu ve cildinizde nasıl hissettireceğini tahmin etmek için iyi bir başlangıçtır.

%1 kuralı: listenin sonları serbesttir

Kozmetik mevzuatına göre, üründe %1'in altında bulunan maddeler herhangi bir sırayla yazılabilir. Bu, listenin belirli bir noktasından sonra sıralamanın artık bilgi vermediği anlamına gelir.

Bu noktayı tahmin etmek için kullanılan pratik ipuçları vardır. Bazı maddelerin yasal üst sınırları veya tipik kullanım oranları %1 civarında ya da altındadır. Örneğin koruyucu phenoxyethanol en fazla %1 oranında kullanılabilir. Listede phenoxyethanol'den sonra gelen maddelerin, büyük olasılıkla %1'in altında olduğunu düşünebilirsiniz. Benzer şekilde parfüm de çoğu üründe %1 civarında veya altında kullanılır.

Bu ipucu kesin değildir, çünkü %1'in altındaki maddeler herhangi bir sırada olabilir; ama bir “eşik maddesi” bulmak, sonrasındakilerin küçük oranlarda olduğunu anlamak için iyi bir başlangıçtır.

• Renklendiriciler: Kozmetikte “CI” ile başlayan numaralarla, genellikle listenin en sonunda ve sıra gözetmeksizin yazılır.
• Koku alerjenleri: Linalool, limonene gibi beyan edilen alerjenler çok düşük oranlarda bulunduğu için genellikle listenin sonundadır.
• Bitki özleri ve vitaminler: Ön yüzde öne çıkarılsalar bile çoğu zaman bu bölgede yer alırlar.

Aktif maddeler: oran neden önemli?

Bazı aktif maddelerde etkinlik doğrudan konsantrasyona bağlıdır. Örneğin niasinamid içeren bir serumda maddenin listenin ilk sıralarında yer alması, ürünün ciddi bir oranda içerdiğini gösterir. Aynı madde parfümden sonra geliyorsa, büyük olasılıkla çok düşük orandadır.

Yüzde değerini ön yüzde açıkça belirten ürünler (“%10 niasinamid” gibi) bu konuda daha şeffaftır. Retinol gibi bazı aktifler ise çok düşük oranlarda bile etkili olduğu için listenin sonlarında yer alması ürünün etkisiz olduğu anlamına gelmez. Bu yüzden sıralamayı maddenin doğasıyla birlikte değerlendirmek gerekir.

Gıdada sıralama ve yüzde bilgisi

Gıda etiketlerinde de içerikler üretim sırasında kullanılan ağırlığa göre çoktan aza sıralanır. Kozmetikten farklı olarak gıdada önemli bir ek kural vardır: Ürün adında geçen, görselde öne çıkarılan veya ürünü tanımlayan bir bileşenin yüzdesi belirtilmelidir. “Fındıklı gofret”te fındığın, “meyveli yoğurt”ta meyvenin oranını etikette görebilirsiniz.

Bu yüzde, ön yüzdeki vaadin ne kadar gerçek olduğunu anlamanın en hızlı yoludur. Ayrıca gıdada %2'nin altındaki bileşenler için de sıralama esnekliği tanınmıştır; bu bileşenler listenin sonunda farklı bir sırayla yazılabilir.

Gıdada bir başka ipucu da aynı maddenin farklı biçimlerde yazılmasıdır. Örneğin şeker; şeker, glikoz şurubu ve dekstroz olarak üç ayrı yerde geçebilir. Bu konu için gizli şeker isimleri rehberine bakabilirsiniz.

Etiketten oran tahmini: pratik yöntem

• Ön yüzdeki iddiayı bulun: Öne çıkarılan madde nedir?
• Listede konumuna bakın: İlk beş içinde mi, yoksa parfüm veya koruyucudan sonra mı?
• Eşik maddesi arayın: Kozmetikte phenoxyethanol, parfüm veya titanyum dioksit gibi renklendiricilerden sonra gelen maddeler genellikle çok düşük orandadır.
• Gıdada yüzdeye bakın: Öne çıkarılan bileşenin yüzdesi yazmalıdır.
• Toplam yapıyı düşünün: Bir şampuanda ikinci sıradaki SLES ana temizleyicidir; listenin sonundaki “keratin” ise destekleyici bir eklentidir.

Bu yöntem kesin oranları vermez, ama pazarlama vaatlerinin ne kadar gerçekçi olduğunu değerlendirmek için güçlü bir araçtır. Kozmetik etiketlerinin genel okuma teknikleri için şampuan etiketi nasıl okunur?, gıda için gıda etiketi okuma rehberi yazılarımıza göz atabilirsiniz.