Asesülfam Potasyum (E950)

Asesülfam K nedir, ne işe yarar?

Asesülfam potasyum, laboratuvarda sentezlenen ve vücutta parçalanmadan idrarla atılan bir tatlandırıcıdır. Enerji vermediği için “şekersiz”, “light” veya “diyet” etiketli ürünlerde şekerin yerini alır.

En önemli teknik avantajı ısıya dayanıklı olmasıdır; bu yüzden pişirilen ve fırınlanan ürünlerde de kullanılabilir. Yüksek miktarda kullanıldığında hafif acı bir ağız tadı bırakabildiği için genellikle aspartam veya sukraloz ile birlikte kullanılır; bu karışımlar hem tadı şekere yaklaştırır hem de daha az toplam tatlandırıcı gerektirir.

Hangi ürünlerde bulunur?

• Diyet, light ve “şeker ilavesiz” gazlı içecekler
• Şekersiz sakız ve şekerlemeler
• Şekersiz veya düşük kalorili yoğurt, puding ve sütlü tatlılar
• Protein tozları, aromalı su ve sporcu içecekleri
• Bazı şurup ve çiğneme tabletleri gibi ilaç ve takviyeler

Etikette “tatlandırıcı (asesülfam K)” veya “tatlandırıcı (E950)” biçiminde yazılır. AB ve Türkiye mevzuatına göre tatlandırıcı içeren ürünlerde “tatlandırıcı içerir” ibaresi bulunması gerekir.

Zararlı mı? Bilimsel değerlendirme

Asesülfam K onlarca yıldır kullanılmaktadır ve EFSA, ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) gibi kurumlar tarafından değerlendirilmiştir. Bu kurumlar bir kabul edilebilir günlük alım (ADI) miktarı belirlemiştir; normal beslenen bir kişinin bu sınıra yaklaşması için her gün çok büyük miktarda tatlandırıcılı ürün tüketmesi gerekir. EFSA'nın yeniden değerlendirmesinde de mevcut kullanım düzeylerinde güvenlik endişesi görülmemiştir.

Hayvan çalışmalarına dayanan kanser iddiaları düzenleyici kurumlarca yeterli bulunmamıştır; asesülfam K herhangi bir resmi kanserojen sınıflandırmasında yer almaz. Bağırsak mikrobiyotası ve iştah üzerindeki olası etkiler ise hâlâ araştırılmaktadır ve sonuçlar net değildir.

Dünya Sağlık Örgütü (WHO) 2023'te yayımladığı bir rehberde, şeker dışı tatlandırıcıların kilo kontrolü için önerilmediğini belirtmiştir. Bu bir zehirlilik uyarısı değil; uzun vadede kilo vermeye anlamlı katkı sağladıklarına dair kanıtın zayıf olduğu yönünde bir değerlendirmedir.

Kimler dikkat etmeli?

• Çocuklar: Vücut ağırlıkları düşük olduğu için gün içinde çok sayıda diyet içecek tüketen çocuklar ADI sınırına yetişkinlerden daha kolay yaklaşabilir.
• Diyabetliler: Kan şekerini doğrudan yükseltmez; ancak ürünün içindeki diğer karbonhidratlar yükseltebilir. Etiketin tamamını okumak önemlidir.
• Tatlı alışkanlığını azaltmak isteyenler: Tatlandırıcılar tatlı tada alışkanlığı sürdürebilir; su, maden suyu veya şekersiz çay daha iyi bir uzun vadeli seçenektir.

Etikette gördüğünüzde ne yapmalı?

Ara sıra tüketilen bir diyet içecekteki asesülfam K için endişelenmeniz gerekmez; şekerli bir içecekle kıyaslandığında diş çürüğü ve kalori açısından daha avantajlıdır. Yine de “şekersiz” ifadesini “sağlıklı” ile eşitlememek gerekir. Günlük beslenmenizde tatlandırıcılı ürünlerin payı yüksekse, bunların bir kısmını sade içecek ve az işlenmiş gıdalarla değiştirmek en dengeli yaklaşımdır.