Sukraloz (E955)

Sukraloz nedir, ne işe yarar?

Sukraloz, sofra şekerinden (sakaroz) kimyasal bir işlemle üretilir: Moleküldeki üç hidroksil grubu yerine klor atomu bağlanır. Bu değişiklik, molekülü çok daha tatlı yapar ve vücudun onu enerji kaynağı olarak kullanmasını engeller. Alınan sukralozun büyük kısmı emilmeden dışkıyla atılır.

Tadı şekere yakındır ve diğer bazı tatlandırıcılara göre daha az acımsı bir ağız tadı bırakır. Isıya aspartamdan daha dayanıklı olduğu için fırınlanmış ürünlerde de kullanılabilir. Toz tatlandırıcılarda, hacim kazandırmak için genellikle maltodekstrin veya dekstrozla karıştırılır; bu dolgu maddeleri bir miktar kalori içerir.

Hangi ürünlerde bulunur?

• Diyet ve “şekersiz” içecekler, aromalı sular
• Protein tozları, sporcu içecekleri ve diyet barlar
• Şekersiz sakız, şekerleme, reçel ve tatlılar
• Masa tatlandırıcıları ve bazı fırın ürünleri
• Şuruplar ve çiğnenebilir ilaçlar

Güvenli mi? Bilimsel değerlendirme

EFSA, 2026'da tamamladığı yeniden değerlendirmede sukralozun kabul edilebilir günlük alım (ADI) değerini (vücut ağırlığının kilogramı başına günde 15 mg) değiştirmeye gerek görmemiş ve mevcut kullanımlarda güvenlik endişesi bulmamıştır. WHO/FAO uzman komitesi JECFA da aynı sınırı kullanır; normal tüketimde bu sınırın aşılması beklenmez. Türkiye'de E955, AB ile uyumlu mevzuat kapsamında belirli gıdalarda kullanılabilir. Sukraloz IARC tarafından sınıflandırılmamıştır.

Bununla birlikte bazı konular araştırılmaktadır:

• Yüksek ısıda pişirme: Laboratuvar çalışmaları, sukralozun çok yüksek sıcaklıklarda ısıtıldığında klorlu bileşikler oluşturabileceğini göstermiştir. Almanya'nın risk değerlendirme kurumu BfR, veriler netleşene kadar sukraloz içeren gıdaların yüksek ısıda pişirilmemesini önermiştir. EFSA da 2026 değerlendirmesinde uzun süre yüksek ısıya maruz kalmanın belirsizlik yarattığını belirtmiş, fırın ürünlerine genişletilmiş kullanımın güvenliği hakkında sonuca varamamıştır.
• Bağırsak florası: Bazı hayvan ve küçük ölçekli insan çalışmalarında tatlandırıcıların bağırsak bakterilerini etkileyebileceği öne sürülmüştür; sonuçlar tutarlı değildir.
• Sukraloz-6-asetat: Üretimde oluşan bu yan ürünün laboratuvar ortamında DNA'ya zarar verebildiğini bildiren bir çalışma yayımlanmıştır; bulguların insan sağlığı açısından anlamı henüz değerlendirilmektedir.

WHO'nun 2023 rehberi de, sukraloz dahil şeker içermeyen tatlandırıcıların uzun vadeli kilo kontrolü amacıyla kullanılmasını önermemektedir.

Kimler dikkat etmeli?

• Diyabet hastaları: Sukraloz kan şekerini doğrudan yükseltmez; ancak toz tatlandırıcılardaki dolgu maddelerine ve ürünün diğer içeriklerine dikkat edilmelidir.
• Hassas bağırsağı olanlar: Bazı kişiler tatlandırıcılı ürünlerden sonra şişkinlik bildirir; bu çoğu zaman ürünlerdeki şeker alkollerinden kaynaklanır.
• Evde pişirme yapanlar: Sukralozla yüksek ısıda fırınlama ve kızartmadan kaçınmak ihtiyatlı bir yaklaşımdır.

Etikette gördüğünüzde ne yapmalı?

Ara sıra sukraloz içeren bir ürün tüketmek için kaygılanmanıza gerek yoktur. Şekerli içeceklerden uzaklaşırken geçiş aracı olarak işe yarayabilir; ancak uzun vadede tatlı alışkanlığını azaltmak ve suyu tercih etmek en iyi sonucu verir. Diğer tatlandırıcılarla karşılaştırma için aspartam ve asesülfam K sayfalarına bakabilirsiniz.