Glukoz-Fruktoz Şurubu (Nişasta Bazlı Şeker)

Glukoz-fruktoz şurubu nedir?

Mısır, buğday veya patates nişastası enzimlerle parçalanarak glukoz şurubuna dönüştürülür. Ardından glukozun bir kısmı yine enzimlerle fruktoza çevrilir. Sonuçta glukoz ve fruktozdan oluşan, sofra şekerine yakın tatlılıkta sıvı bir şeker elde edilir.

AB kurallarına göre kuru maddede %5'ten fazla fruktoz içeren glukoz şurubu, glukoz baskınsa “glukoz-fruktoz şurubu”, fruktoz baskınsa “fruktoz-glukoz şurubu” adıyla etiketlenir; Türk Gıda Kodeksi Şeker Tebliği de aynı adları kullanır. ABD'de benzer ürün “yüksek fruktozlu mısır şurubu” (HFCS) adıyla bilinir. Türkiye'de nişasta bazlı şeker üretimi, Şeker Kanunu kapsamında her pazarlama yılı için Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenen kotayla sınırlandırılmaktadır.

Neden bu kadar yaygın kullanılıyor?

• Sıvı olduğu için içeceklere ve hamurlara kolayca karışır
• Kristalleşmez, ürünü yumuşak ve nemli tutar
• Rengi ve kızarmayı iyileştirir, raf ömrünü uzatır
• Genellikle toz şekerden daha ucuzdur

Hangi ürünlerde bulunur?

• Gazlı içecekler, meyve aromalı içecekler ve buzlu çaylar
• Bisküvi, kek, gofret ve şekerlemeler
• Dondurma, hazır tatlılar ve meyveli yoğurtlar
• Ketçap, barbekü sosu ve bazı hazır soslar
• Kahvaltılık gevrekler ve tahıl barları

Şekerden daha mı zararlı?

Sofra şekeri (sakaroz) da sindirimde yarı yarıya glukoz ve fruktoza ayrılır. Bu yüzden glukoz-fruktoz şurubu ile şekerin vücuttaki etkisi büyük ölçüde benzerdir. Bilimsel görüş, belirleyici olanın şekerin türü değil toplam miktarı olduğu yönündedir.

Yüksek miktarda fruktoz tüketiminin karaciğerde yağlanma ve kan yağlarında artışla ilişkili olabileceği bilinmektedir; ancak bu etki fruktozun her kaynağı (şeker, bal, meyve suyu konsantresi dahil) için geçerlidir. Sıvı şekerlerin tok tutmaması ve kolayca fazla tüketilmesi ayrıca önemlidir.

Dünya Sağlık Örgütü (WHO), serbest şekerlerin günlük enerjinin %10'undan azını oluşturmasını, mümkünse %5'in altına indirilmesini önerir. Günde 2000 kalori alan bir yetişkin için %10 yaklaşık 50 gram, %5 ise yaklaşık 25 gram (aşağı yukarı 6 çay kaşığı) şekere karşılık gelir.

Kimler dikkat etmeli?

• Diyabet veya insülin direnci olanlar: Kan şekerini hızla yükseltir; özellikle içeceklerde dikkat edilmelidir.
• Çocuklar: Şekerli içecekler hem diş çürüğü hem de fazla kilo riskini artırır.
• Karaciğer yağlanması olanlar: Fruktoz kaynaklı şekerlerin azaltılması genellikle önerilir; beslenme planı için doktora danışılabilir.

Etikette gördüğünüzde ne yapmalı?

İçindekiler listesi miktara göre sıralanır; glukoz-fruktoz şurubu ilk sıralardaysa ürün belirgin derecede şekerlidir. Besin değeri tablosundaki “şekerler” satırına bakmak en pratik yoldur. Aynı üründe şeker, dekstroz, maltodekstrin veya meyve suyu konsantresi gibi birden fazla tatlandırıcı varsa, toplam şeker beklediğinizden yüksek olabilir.